Thuisbatterijen: werking en toepassingen in huis

Oplaadbare batterijen zijn er tegenwoordig in tal van verschillende soorten. Denk aan de oplaadbare AAA-batterij voor de afstandsbediening van je televisie, of aan de lithium-ion accu in je mobiele telefoon en tablet. Flink groter is de oplaadbare batterij van je elektrische fiets, of die van je elektrische auto. Niet alleen in formaat, maar ook in capaciteit. Bij een elektrische fiets is de accucapaciteit anno 2026 gemiddeld 0,45 kWh, terwijl dit bij een elektrische auto al snel 65 kWh is. Ter illustratie: bij een mobiele telefoon is dit 0,016 kWh en bij een oplaadbare AAA-batterij 0,0018 kWh. Ergens daartussen vind je de thuisbatterij, met een gemiddelde capaciteit van 5 tot 15 kWh.

In dit artikel lees je meer over de werking van zo’n thuisaccu. Welke toepassingen zijn er voor een thuisbatterij? Loont het om hier nu al in te investeren, met het oog op de afschaffing van de salderingsregeling? Tijd om er dieper in te duiken.

Verschillende soorten thuisbatterijen

In de basis is de werking van een thuisbatterij eenvoudig. Je laadt de accu op met een overschot aan zonnestroom, om deze stroom later op de dag te gebruiken voor je elektrische kooktoestel, je warmtepomp of bijvoorbeeld de verlichting in huis. Zo lever je geen of minder stroom terug aan het net en stijgt je zelfconsumptie. Heb je geen zonnepanelen? Ook dan is een thuisbatterij interessant. In dit geval laad je de thuisaccu op bij een lage stroomprijs, om de accu te ontladen als de prijs stijgt.

1. Vaste thuisbatterij

Een vaste thuisbatterij sluit je rechtstreeks op de meterkast aan. Je hebt hierbij de hulp van een erkende installateur nodig. De kosten zijn mede daardoor hoger dan bij andere soorten thuisbatterijen. Vaak beginnen deze systemen bij een capaciteit van 5 tot 10 kWh.

2. Plug-in thuisbatterij

Het alternatief voor een vaste thuisbatterij is een plug-in thuisaccu. Deze modellen sluit je eenvoudig zelf aan, door de stekker van het systeem in het stopcontact te steken. Het is een laagdrempelige vorm van energieopslag, waarbij je profiteert van het feit dat je de thuisbatterij kunt verplaatsen bij bijvoorbeeld een verhuizing.

3. Modulaire thuisbatterij

Verschillende thuisbatterijen, met name de plug-in accu’s, bieden huishoudens een modulaire bouw. Dit betekent dat je op een later moment een extra module aan het systeem toe kunt voegen als je verbruikspatroon verandert. Zo groeit de capaciteit van je thuisbatterij mee met het energieverbruik van je huishouden.

Werking van een thuisbatterij

Er zijn een aantal elementen die maken dat een thuisbatterij verschilt van bijvoorbeeld een grote powerbank.

a. Cellen van een thuisbatterij

Waar een powerbank net als de accu van je telefoon gemaakt is van lithium-ion accucellen, wordt bij een thuisbatterij gekozen voor LFP. LFP is een afkorting van lithium-ijzerfosfaat. De keuze voor dit type accucellen biedt verschillende voordelen: ze zijn stabieler en daarmee veiliger. Ook gaan ze langer mee, al snel zo’n 8.000 tot 10.000 laadcycli.

b. Geïntegreerde omvormer

Voor een thuisbatterij heb je doorgaans geen losse omvormer nodig. Deze zit in het systeem geïntegreerd. De omvormer zorgt ervoor dat gelijkstroom uit de accu naar wisselstroom wordt omgezet voor het gebruik ervan in huis. Beschikt je PV-systeem over een hybride omvormer? In dat geval is het soms mogelijk om de thuisbatterij rechtstreeks op deze omvormer aan te sluiten voor de opslag van zonnestroom.

c. Batterij Management Systeem (BMS)

Een moderne thuisbatterij beschikt over een BMS, een Batterij Management Systeem, dat de spanning, stroom en temperatuur per cel bewaakt. Dit werkt op basis van hetzelfde principe als bij een laptopaccu, maar met meer beveiligingslagen. Het helpt een brand in huis te voorkomen. Zodra batterijcellen oververhit raken, schakelt het BMS de batterij of delen daarvan uit.

d. Slimme aansturing van de batterij

Naast een BMS, heeft een thuisbatterij vaak ook een EMS. EMS staat voor Energie Management Systeem. Dit systeem draagt bij aan het zo geoptimaliseerd mogelijk laden en ontladen van het systeem op basis van de opbrengst aan zonnestroom, je verbruikspatroon en bijvoorbeeld dynamische stroomprijzen. Steeds vaker gebeurt dit met de toepassing van kunstmatige intelligentie.

Toepassingen van een thuisaccu

Een thuisbatterij is op verschillende manieren te gebruiken. Lang werd door consumenten gedacht dat een thuisaccu met zonnepanelen de meest interessante combinatie is. In de praktijk blijkt het nog interessanter te zijn, wanneer je daar een dynamisch energiecontract aan toevoegt. De combinatie met een dynamisch contract maakt thuisbatterijen ook zonder zonnepanelen rendabel.

a. Verhoogde zelfconsumptie met opslag van zonnestroom

Zonder thuisbatterij verbruiken huishoudens gemiddeld 30% van de door hen opgewekte zonnestroom zelf. Met een thuisbatterij verhoog je dat percentage naar circa 65%. Dit betekent dat je een veel kleiner deel van de opgewekte stroom teruglevert aan het net. Dat is niet alleen gunstig voor je portemonnee, zeker met de afschaffing van de salderingsregeling per 1 januari 2027, maar ook goed voor een stabiel stroomnet. Je helpt het risico op netcongestie te verkleinen door de piek in de vraag naar en het aanbod aan stroom af te vlakken.

b. Handelen op basis van dynamische stroomprijzen

Steeds meer energieleveranciers bieden dynamische energiecontracten aan. Bij deze contracten wisselt de prijs per kWh ieder kwartier. De combinatie van een slimme thuisaccu met een dynamisch energiecontract maakt het mogelijk om geautomatiseerd in te spelen op deze wisselende prijzen. Deze prijzen zijn op de EPEX Spot-markt een dag eerder al bekend. Je laadt de accu op bij een laag stroomtarief en ontlaadt deze bij een stijgende prijs.

c. Terugleverkosten van energieleveranciers vermijden

Vrijwel alle energieleveranciers brengen tegenwoordig terugleverkosten in rekening bij huishoudens die zonnestroom salderen. Het verschilt per leverancier hoe zij dit doen, maar over het algemeen geldt dat des te meer stroom je teruglevert aan het net, des te hoger deze kosten zijn. Door je zonnestroom in huis op te slaan minimaliseer je deze.

d. Noodstroom bij stroomuitval

Verschillende thuisbatterijen beschikken over een noodstroomfunctie. Het zijn plug-in batterijen met een geïntegreerde AC-poort, of vaste systemen die een complete groep in de meterkast van noodstroom kunnen voorzien bij een stroomonderbreking. Op de AC-poort sluit je elektrische apparaten rechtstreeks aan. Zo heb je ook bij een stroomstoring de beschikking over energie.

Kosten en terugverdientijd van thuisaccu’s

Onderstaande tabel biedt een globaal overzicht van de kosten van een moderne thuisbatterij. Houd er hierbij rekening mee dat de exacte kosten afhankelijk zijn van onder meer de hulp van een installateur bij een vaste thuisbatterij, mogelijke aanpassingen aan de meterkast, enzovoorts.

De terugverdientijd van een thuisbatterij is niet alleen afhankelijk van de kosten van het systeem zelf. Denk ook aan je verbruikspatroon, de beoogde toepassing van een thuisbatterij en het type energiecontract dat je hebt. Over het algemeen geldt dat de terugverdientijd van een 5 tot 10 kWh thuisbatterij tussen de 6 en 8 jaar ligt, wanneer je deze gebruikt voor de opslag van zonnestroom en/of actief inspeelt op dynamische energietarieven.

Combineer je een thuisbatterij met een dynamisch energiecontract? In dat geval is het mogelijk om de 21% btw die je over een thuisaccu betaalt, terug te vragen via de Belastingdienst. Gebruik je de thuisbatterij alleen voor de opslag van zonnestroom, dan is dit niet mogelijk. Je leest er meer over op de website van de fiscus.

Waar moet je op letten bij aanschaf?

Bij de aanschaf van een thuisbatterij zijn er verschillende factoren om rekening mee te houden. Denk hierbij niet alleen aan de capaciteit van het systeem en het verschil tussen vaste en plug-in thuisaccu’s, maar ook aan factoren als:

• Het verschil in bruikbare en nominale capaciteit (DoD) van een thuisbatterij. De bruikbare capaciteit ligt vaak al snel zo’n 10% lager. Dit betekent dat je van een 10 kWh thuisbatterij zo’n 9 kWh kunt gebruiken.
• Het laad- en ontlaadvermogen van het systeem (in kW), die groot genoeg moeten zijn om alle opgewekte zonnestroom op piekmomenten op te kunnen slaan en terug te leveren aan je elektrische apparaten. Sluit een thuisbatterij altijd aan op een eigen groep in de meterkast (al dan niet via het stopcontact). Zo benut je het laad- en ontlaadvermogen van deze systemen maximaal.
• Kijk naar de garantie die een fabrikant biedt, vaak uitgedrukt in het aantal laadcycli gecombineerd met een maximaal aantal jaren dat de garantie geldt.
• Zoek naar een geschikte plek in huis, weg van eventuele vluchtroutes. Zorg voor een droge, goed geventileerde ruimte. In sommige gevallen kan een thuisbatterij ook buitenshuis geïnstalleerd worden.

Levensduur, onderhoud en recycling

Vergelijkbaar met de accu van je mobiele telefoon en laptop, neemt ook de maximale capaciteit van een thuisbatterij af. De meeste batterijen gaan bij normaal gebruik zo’n 10 jaar (of 8.000 à 10.000 laadcycli) mee, waarbij het systeem na deze periode niet volledig is afgeschreven. In de praktijk zal de accu nog over zo’n 80% restcapaciteit beschikken.

Onderhoud hebben de accu’s maar weinig nodig. Het is voldoende om de behuizing schoon te houden en deze op een goed geventileerde plek in huis te installeren.

Moderne thuisbatterijen met LFP batterijcellen zijn te recyclen, doordat deze accu’s geen schadelijk kobalt bevatten. De risico’s voor het milieu nemen daarmee af. Er wordt de afgelopen jaren steeds breder ingezet op het verbeteren van het recycleproces voor LFP-batterijen. Onder meer het Nederlandse TNO is hierbij betrokken.

Qua werking verschilt een thuisbatterij weinig van een powerbank of bijvoorbeeld de accu in je smartphone. De thuisbatterij heeft een grotere capaciteit, is steeds vaker modulair en wordt gemaakt met LFP-batterijcellen. Met de afschaffing van de salderingsregeling per 1 januari 2027 wordt een thuisbatterij steeds interessanter. Ook zonder zonnepanelen zijn ze rendabel, wanneer je de accu combineert met een dynamisch energiecontract. Verdiep je eens in je verbruikspatroon, de opbrengst van je PV-systeem en de dynamische energietarieven om zo te bepalen welk financiële voordeel een thuisbatterij jouw huishouden potentieel oplevert.